Gbàgede Igi Ọ̀sẹ̀ Àwòrán Ilẹ̀ Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Áfíríkà ní àyè àti àkókò
Àwòrán Ilẹ̀ Ìpilẹ̀ṣẹ̀
Ṣàwárí àwọn ibi, ìjọba, ojúlé ìtàn àti àwọn ènìyàn káàkiri ilẹ̀ Áfíríkà. Yan orílẹ̀-èdè lórí àwòrán ilẹ̀ tàbí láti inú àkójọ.
Àwòrán ilẹ̀ Áfíríkà
Gbogbo Áfíríkà
Àríwá Áfíríkà
Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà
Àárín Gbùngbùn Áfíríkà
Ìlà Oòrùn Áfíríkà
Gúúsù Áfíríkà
Áfíríkà: àwọn orílẹ̀-èdè tí ó ní àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀ jẹ́ ìsopọ̀
Àwọn ààlà orílẹ̀-èdè òde òní fún ìtọ́sọ́nà, pẹ̀lú àwọn odò àti adágún ńlá. A tún ṣe àkójọ gbogbo orílẹ̀-èdè àti àkọsílẹ̀ sí ìsàlẹ̀ àwòrán ilẹ̀.
A fi àwọn ààlà òde òní hàn fún ìtọ́sọ́nà nìkan; àwọn ìjọba ìtàn, àwọn ènìyàn àti agbègbè àṣà kò tẹ̀lé wọn. Dátà àwòrán ilẹ̀: Natural Earth (ti gbogbo ènìyàn).
Lọ kiri nípa agbègbè àti orílẹ̀-èdè
Àwọn agbègbè tẹ̀lé ìpínsíwẹ́wẹ́ ilẹ̀ ti Àjọ Àgbáyé, ọ̀kan nínú ọ̀pọ̀ ọ̀nà.
Àríwá Áfíríkà (àkọsílẹ̀ 1)
Líbíyà
Mòrókò
Sùdáànì 1
Tùníṣíà
Àlùjẹ̀rìà
Íjíbítì
Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà (àkọsílẹ̀ 5)
Bùùkínà Fasò
Bẹ̀nẹ̀
Gámbíà
Gánà 1
Gínì 1
Gínì-Bìsáù
Kabo Fẹ́dé
Kóútè Dífóà
Làìbéríà
Málì 2
Mọ̀ritáníà
Nàìjá
Nàìjíríà
Sàrálíònì
Sẹ̀nẹ̀gàlì 1
Tógò
Àárín Gbùngbùn Áfíríkà (àkọsílẹ̀ 0)
Gabọ̀n
Gínì Ikuetoria
Kamẹrúúnì
Kóńgò (Orílẹ̀-èdè Olómìnira)
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tiwantiwa ti Kóńgò
Orílẹ̀-èdè Àárín Gbùngbùn Áfíríkà
Sao Tome àti Pirinsipe
Àǹgólà
Ṣààdì
Ìlà Oòrùn Áfíríkà (àkọsílẹ̀ 8)
Bùrúndì
Díbọ́ótì
Etiópíà 4
Gúúsù Sùdáànì
Kòmòrósì
Kẹ́ńyà 1
Madagásíkà
Màláwì
Mòsámbíkì
Mọ̀rìṣọ́sì
Rùwáńdà
Sàmbíà
Sìmbábúwè 1
Sòmálíà
Tàǹsáníà 2
Ùgáńdà
Ṣèṣẹ́ẹ̀lì
Ẹritira
Gúúsù Áfíríkà (àkọsílẹ̀ 1)
A tún yà á sórí àwòrán ilẹ̀, láìsí ìsopọ̀: Somaliland, Western Sahara (ipò rẹ̀ wà ní àríyànjiyàn tàbí a kò mọ̀ ọ́n ní àgbáyé).
Western Sahara: agbègbè tí a ń jiyàn lé ipò rẹ̀ lórí. Sahrawi Arab Democratic Republic ti jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Àjọ Ìṣọ̀kan Áfíríkà láti ọjọ́ 22 oṣù kejì ọdún 1982 (ojú-ìwé Àwọn Orílẹ̀-èdè Ọmọ Ẹgbẹ́ AU); kì í ṣe orílẹ̀-èdè ọmọ ẹgbẹ́ UN, Morocco sì ń sọ pé agbègbè náà jẹ́ tirẹ̀. Somaliland: ó kéde òmìnira kúrò lọ́wọ́ Somalia ní ọdún 1991; Àjọ Ìṣọ̀kan Áfíríkà àti Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé kò dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè.
Láti àkókò dé àkókò
Àwọn àkókò jẹ́ ti àṣà àti ìfojúdíwọ̀n; àwọn ọ̀mọ̀wé máa ń pín ìtàn Áfíríkà lọ́nà tó yàtọ̀ láti agbègbè dé agbègbè.
Gbogbo àkókò
Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ènìyàn àti àkókò ṣáájú ìtàn
Kò sí àkọsílẹ̀ síbẹ̀
Ìgbà àtijọ́ (títí dé nǹkan bí 500 SK)
àkọsílẹ̀ 3
nǹkan bí 500 – 1500 SK
àkọsílẹ̀ 8
nǹkan bí 1500 – 1800
àkọsílẹ̀ 1
Ọ̀rúndún kọkàndínlógún
Kò sí àkọsílẹ̀ síbẹ̀
Àkókò ìjọba amúnisìn (nǹkan bí 1880 – 1960)
Kò sí àkọsílẹ̀ síbẹ̀
Àkókò òmìnira (nǹkan bí 1950 – 1990)
àkọsílẹ̀ 3
Òde òní (1990 – lónìí)
àkọsílẹ̀ 1
Gbogbo àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀
Ojúlé Great Zimbabwe The stone city near Masvingo that gave Zimbabwe its name. Built between about 1100 and 1450 CE by the ancestors of the… Ojúlé Aksum Heart of the Kingdom of Aksum in the highlands of northern Ethiopia, which traded across the Red Sea through the port of… Ojúlé Lalibela Eleven medieval churches hewn out of the living rock in the mountains of Ethiopia, attributed to King Lalibela’s plan for a “New… Ojúlé Kilwa Kisiwani A Swahili port city on an island off southern Tanzania that grew rich on Indian Ocean trade: gold and ivory from the… Ojúlé Meroë Royal city of the Kingdom of Kush, between the Nile and Atbara rivers in present-day Sudan. From the 3rd century BCE most… Ojúlé Kilimanjaro At 5,895 metres, Africa’s highest point: a volcanic massif in northern Tanzania with three main peaks, Kibo, Mawenzi and Shira, standing alone… Àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀ Albert Lutuli (1898–1967) Chief, teacher and president of the African National Congress from 1952, honoured with the Nobel Peace Prize for 1960 “for his non-violent… Àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀ Kwame Nkrumah (1909–1972) Leader of the Gold Coast’s movement for independence from Britain, who headed Ghana from independence in 1957 until a coup in 1966.… Àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀ Cheikh Anta Diop Senegalese historian whose 1954 book Nations nègres et culture challenged histories that had served European imperialism and called for histories recognising Africa’s… Àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀ King Ezana of Aksum (4th century CE) A king of Aksum in the 4th century CE, known from stone inscriptions he had carved in three languages: Greek, Sabaean and… Àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀ King Lalibela (12th–13th century CE) The Ethiopian king to whom tradition attributes the eleven rock-hewn churches of the town that bears his name, conceived as a “New… Àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀ Kankan Musa (Mansa Musa), emperor of Mali (early 14th century) Emperor (mansa) of Mali at the height of its power in the early 14th century. UNESCO links his name to the first…
Àwọn èèyàn ìtàn →