O kò nílò àkáǹtì. Ojú-ìwé yìí kò pinnu ìran tàbí ìdánimọ̀ ẹnikẹ́ni: ó ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí ìbéèrè, ibi àti ohun èlò láti ṣàwárí pẹ̀lú ìdílé rẹ.
Ìrìnàjò Gbòǹgbò Mi
Àwòrán Ilẹ̀ Gbòǹgbò
Yan orílẹ̀-èdè kan lórí àwòrán ilẹ̀, tàbí wá a nísàlẹ̀. Ojú-ìwé orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan ń fi òtítọ́ tí ó ní orísun hàn àti ohun tí CCAF ti kó jọ nípa rẹ̀, ó sì ń sọ ní gbangba nígbà tí a kò tíì ní nǹkan kan.
Àwòrán ilẹ̀ Áfíríkà
Fihàn
Ìgbà wo
Ó ní àkọsílẹ̀ àwòrán ilẹ̀Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọmọ ènìyànÀwọn ibi ìwádìí àwọn ohun àtijọ́Iṣẹ́ ọnà àti àmìÌdàgbà ẹran, iṣẹ́ àgbẹ̀ àti àwọn abúlé àkọ́kọ́Àwọn ọ̀làjú àtijọ́ àti àwọn ibùdó ìtànÀyíká àti ilẹ̀Àwọn ibi mìírànIbi tí a fojú díwọ̀nIlẹ̀ tí ipò rẹ̀ wà ní àríyànjiyàn
Ààlà òde-òní wà fún ìtọ́sọ́nà nìkan; àwọn ìjọba, ènìyàn àti agbègbè àṣà àtijọ́ kò tẹ̀lé wọn. A mọ̀ọ́mọ̀ gbé àwọn ibi ìwádìí àwọn ohun àtijọ́ sí nǹkan bí km 10 sí ibi gidi wọn, láti dáàbò bò wọ́n. Dátà àwòrán ilẹ̀: Natural Earth (ti gbogbo ènìyàn).
Gbogbo ibi 60 lórí àwòrán ilẹ̀, ní ìsọ̀rí
Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọmọ ènìyàn · about 3.7 to 1 million years ago · Gúúsù Áfíríkà
The limestone caves north-west of Johannesburg hold one of the richest records of early hominins anywhere, from Mrs Ples to the near-complete skeleton Little Foot.
Àwọn ìrìn-àjò tí a ṣètò láàrin átílásì náà. Tẹ̀lé ọ̀kan lórí àwòrán ilẹ̀, tàbí kà á ní ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan.
Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọmọ ènìyàn
Ọdún mílíọ̀nù méje ní ìgbésẹ̀ mẹ́rìnlá: láti ọ̀dọ̀ àwọn tí ó ṣeé ṣe kí wọ́n jẹ́ arìnnàró àkọ́kọ́ ní Chad àti Kenya dé ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ẹ̀yà ènìyàn tí wọ́n jọ gbé Áfíríkà.
O kò mọ ibi tí o máa ti bẹ̀rẹ̀? Ibi tó dára láti bẹ̀rẹ̀ nìyẹn.
Ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ orúkọ kan, ibi kan, tàbí wọn kò mọ nǹkan kan rárá. Díẹ̀díẹ̀ ni a máa ń rí gbòǹgbò, nípasẹ̀ ìjíròrò, ìfẹ́ láti mọ̀ àti sùúrù. Àwọn ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ jẹ́jẹ́ mẹ́ta nìyí.
Kọ ohun tí o ti mọ̀ sílẹ̀. Orúkọ rẹ ní kíkún, orúkọ àwọn òbí rẹ àti àwọn òbí-àgbà rẹ, ibi tí wọ́n gbé. Àlàfo náà jẹ́ ìmọ̀: ó ń sọ ohun tí o máa béèrè fún ọ.
Bá ẹni tí ó dàgbà jù ọ́ lọ sọ̀rọ̀. Òbí, ìyá-ìyá, bàbá-bàbá, ẹ̀gbọ́n òbí tàbí ọ̀rẹ́ ìdílé. Béèrè ìbéèrè kan tí ó rọrùn, fetí sílẹ̀, kí o sì kọ ìdáhùn náà sílẹ̀.
Wo ohun tí ìdílé ń pa mọ́. Fọ́tò, lẹ́tà, ìwé-ẹ̀rí, Bíbélì tàbí Kùránì ìdílé, aṣọ, orin. Ọ̀kọ̀ọ̀kan lè gbé orúkọ, ọjọ́ tàbí ibi kan.
Ìbéèrè láti fi bẹ̀rẹ̀
Ibo ni àwọn òbí-àgbà mi ti dàgbà?
Àwọn èdè wo ni wọ́n ń sọ nílé nígbà tí àwọn òbí mi wà lọ́mọdé?
Ṣé ìtàn kan wà nípa bí ìdílé wa ṣe wá ń gbé ibi tí ó ń gbé báyìí?
A ń fi àwọn àkọsílẹ̀ pamọ́ sínú aṣàwákiri yìí nìkan, lórí ẹ̀rọ yìí (“ibi ìpamọ́ àdúgbò” aṣàwákiri). A kì í fi wọ́n ránṣẹ́ sí CCAF tàbí ẹnikẹ́ni míràn, a kò sì so wọ́n mọ́ Ìwé-ìrìnnà kankan.
Wọn kì í bára mu láàárín ẹ̀rọ tàbí aṣàwákiri.
Pípa dátà ojú-òpó yìí tàbí ìtàn aṣàwákiri rẹ rẹ́, lílo fèrèsé àdáni, tàbí yíyí aṣàwákiri tàbí ẹ̀rọ padà lè mú kí wọ́n má sí mọ́. Gbé wọn jáde láti pa ẹ̀dà kan mọ́.
A kò fi àṣírí dì wọ́n: ẹnikẹ́ni tí ó bá ń lo aṣàwákiri yìí lè kà wọ́n. Má ṣe lo kọ̀ǹpútà àjùmọ̀lò fún àkọsílẹ̀ tí ó jẹ́ àṣírí.
Àwọn àkọsílẹ̀ rẹ jẹ́ àkọsílẹ̀ ìwádìí àdáni, kì í ṣe ìtàn tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀.